- اول كسى كه در كلام تصنيف كرد - اهل سنت مىنويسند : اول كسى كه در علم كلام كتاب نوشته ابو الهذيل محمد بن الهذيل بن عبد اللَّه مكحول است كه در سال 131 متولد شده ، و در سال 235 در گذشته است و بامر مهدى عباسى در فن كلام كتابى تأليف كرد و بعضى مانند سيوطى قائل است كه اول كسى كه در كلام تصنيف كرده ، و اصل ابن عطاء معتزلى است كه در سال 80 هجرى در مدينه متولد ، و در سال 131 هجرى در بصره وفات يافت . و ليكن علامه محقق سيد حسن صدر در ( الشيعة و فنون الاسلام ) ص 83 مىنويسد : نخستين مصنف در علم كلام عيسى بن روضه تابعى شيعى است كه در سال 158 وفات كرده . قال : ( و هو الذي فتق بابه و كشف نقابه ، و ذكر كتابه احمد بن أبى طاهر في كتاب تاريخ بغداد و وصفه ، و ذكر انه رأى الكتاب كما في فهرست كتاب النجاشى . ثم صنف ابو هاشم بن محمد بن علي بن أبي طالب عليه السّلام كتبا فى الكلام ، و هو مؤسس علم الكلام من اعيان الشيعة ، و لما حضرته الوفاة دفع كتبه الى محمد بن على بن عبد اللَّه بن عباس الهاشمى التابعى و صرف الشيعة إليه كما فى معارف ابن قتيبة ، و هما مقدمان على أبى حذيفة و اصل بن عطاء المعتزلى الذى ذكر السيوطى انه اول من صنف فى الكلام ) . - مشاهير متكلمين از شيعه - اگر چه دانشمندان مسلمين از هر مذهب در عقائد و كلام كتابهاى بسيارى تأليف كرده‌اند كه بعضى از آنها مورد توجه آيندگان قرار گرفته به حدى كه تعليقات و حواشى و شروح بر آنها نوشته‌اند و از كتب درسيه بشمار رفته‌اند مانند ( تجريد الاعتقاد ) خواجه نصير الدين الطوسى و شرح آن ، و ( اشارات )